Tanım
Erkek tipi saç dökülmesi nedir?
Erkek tipi saç dökülmesi, tıptaki adıyla androgenetik alopesi, erkeklerde kalıcı saç kaybının en sık nedenidir. Adındaki iki parça her şeyi özetler: «andro» erkeklik hormonlarına, «genetik» ise ailenden aldığın yatkınlığa işaret eder. Sorun hormon fazlalığı değildir; çoğu erkekte kandaki testosteron düzeyi normaldir. Belirleyici olan, saç köklerinin bu hormonun daha güçlü bir türevi olan DHT'ye (dihidrotestosteron) ne kadar hassas olduğudur.
DHT'ye duyarlı kökler her saç döngüsünde biraz daha küçülür. Tıpta buna minyatürleşme denir: kalın, koyu ve uzun yaşayan saç telleri yerini giderek daha ince, daha açık renkli ve daha kısa ömürlü tellere bırakır. Bir noktadan sonra kök yalnızca ince tüy üretir ya da hiç üretmez. Dökülme bu yüzden ani bir «kopma» gibi değil, yıllara yayılan bir incelme gibi yaşanır. Saç çizgisi şakaklardan geriye doğru çekilir, tepe bölgesinde (vertekste) yuvarlak bir açıklık belirir; ense ve yan taraflardaki saçlar ise DHT'ye dayanıklı oldukları için genellikle yerinde kalır.
Dökülmenin derecesi Hamilton-Norwood ölçeğiyle tarif edilir: 1. evrede saç çizgisi neredeyse yerindedir, 2-3. evrelerde şakaklar belirgin biçimde açılır, 4-5. evrelerde tepe ile ön bölge birleşmeye başlar, 6-7. evrelerde yalnızca yanlarda ve arkada at nalı biçiminde saç kalır. Türkiye'de yapılan çalışmalar bu dökülmenin Avrupa toplumlarına benzer sıklıkta görüldüğünü gösteriyor; yani yalnız değilsin. İyi haber şu: süreç yavaş ilerlediği için erken başlanan dermatolojik plan, elindeki saçı korumak ve incelmiş telleri güçlendirmek için en değerli zamanı yakalar.
Aynaya bak
Nasıl anlarsın?
- ✓Şakaklarda M harfi biçiminde belirginleşen açılma
- ✓Saç çizgisinin alın ortasından geriye doğru çekilmesi
- ✓Tepe bölgesinde (vertekste) yuvarlak, giderek büyüyen seyrelme
- ✓Saç tellerinin incelmesi, kısalması ve eskisi kadar hacim vermemesi
- ✓Islak saçta ya da tepeden gelen ışık altında saç derisinin daha kolay görünmesi
- ✓Saçı eskisi kadar uzun uzatamama; uçların cılız ve seyrek kalması
- ✓Fotoğraflarda yıldan yıla fark edilen alın genişlemesi
- ✓Ense ve yan bölgelerdeki saçın ise yoğunluğunu koruması
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Genetik yatkınlık
Erkek tipi saç dökülmesi tek bir genle değil, çok sayıda gen bölgesinin birlikte etkisiyle belirlenir. Büyük genetik veri setleriyle yapılan çalışmalar, genetik puanların kimin daha belirgin dökülme yaşayacağını belli ölçüde öngörebildiğini gösteriyor. Yatkınlık hem anne hem baba tarafından gelebildiği için «kellik anneden geçer» bilgisi yarım bir doğrudur.
02
DHT'ye duyarlı saç kökleri
Testosteron, deride 5-alfa redüktaz adlı enzimle DHT'ye dönüşür. Genetik olarak duyarlı köklerde DHT, saç döngüsünün büyüme evresini kısaltır ve kökü her döngüde biraz daha küçültür. Ön ve tepe bölgesi bu duyarlılığın en yüksek olduğu alanlardır.
03
Yaş
Dökülmenin sıklığı ve şiddeti yaşla birlikte artar. Türkiye'deki hastane çalışmasında da androgenetik alopesinin sıklığı ve derecesi yaşla belirgin biçimde ilişkiliydi. Bazı erkeklerde süreç ergenlik sonrasında, 20'li yaşların başında başlar.
04
Saç döngüsünün kısalması
Sağlıklı bir saç teli yıllarca büyüme evresinde kalır. Duyarlı köklerde bu evre kısalır, dinlenme evresi uzar. Sonuçta aynı anda büyüyen saç sayısı azalır, dökülen ve yerine ince gelen tellerin oranı artar.
05
Eşlik eden etkenler
Sigara, yoğun ve uzun süreli stres, yetersiz beslenme, ani kilo kaybı ve tiroit sorunları erkek tipi dökülmeyi tek başına başlatmaz; ancak üstüne eklenen yaygın dökülmeyle tabloyu ağırlaştırabilir ve süreci olduğundan daha hızlı ilerliyormuş gibi gösterebilir.
06
Bazı ilaçlar ve takviyeler
Kas geliştirmek için kontrolsüz kullanılan anabolik steroidler ve testosteron içeren ürünler, androjen yükünü artırarak yatkın erkeklerde dökülmeyi hızlandırabilir. Spor salonunda «hızlı sonuç» için önerilen bu ürünler saç kökü açısından ciddi bir risktir.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Önce doğru tanı
Her dökülme erkek tipi değildir. Dermatoloğun saç derisini trikoskopi denen büyütmeli bir cihazla inceleyerek minyatürleşmeyi gösterebilir, gerekirse demir, tiroit ve vitamin düzeylerine bakarak eşlik eden bir yaygın dökülme olup olmadığını ayırt eder. Doğru tanı, yanlış ürüne para ve zaman harcamanın önüne geçer.
02
Saç uzamasını destekleyen topikal solüsyonlar
Saç derisine sürülen ve büyüme evresini uzatmaya yardımcı olan solüsyon ve köpükler, erkek tipi dökülmede en çok çalışılan seçeneklerdendir. Etki genellikle 3-6 ayda görülmeye başlar; kullanım bırakıldığında kazanılan saç zamanla kaybolabilir. Uygulama sıklığını ve formunu dermatoloğun belirler.
03
DHT'yi azaltan ağız yoluyla ilaçlar
5-alfa redüktaz inhibitörleri adı verilen ilaç grubu, testosteronun DHT'ye dönüşümünü azaltır. Ağ meta-analizleri, bu grubun ve topikal solüsyonların erkek tipi dökülmede saç sayısını artırmada etkili seçenekler olduğunu, farklı doz ve formların farklı sonuçlar verdiğini gösteriyor. Bu ilaçlar yalnızca hekim değerlendirmesiyle, olası yan etkiler konuşularak başlanır; internetten ya da arkadaş tavsiyesiyle kullanılmaz.
04
Destekleyici işlemler
Düşük yoğunluklu lazer/ışık cihazları, kişinin kendi kanından hazırlanan trombositten zengin plazma uygulamaları ve mikroiğneleme, bazı erkeklerde temel tedaviye ek olarak önerilebilir. Kanıt düzeyleri yöntemden yönteme değişir; hangi yöntemin senin durumuna uyduğunu dermatoloğun değerlendirir.
05
Saç ekimi
Ense bölgesindeki DHT'ye dayanıklı kökler açık bölgelere taşınır. Saç ekimi kalıcı bir sonuç sunabilir, ancak ekilmeyen bölgelerdeki dökülme devam eder. Bu yüzden ekim öncesinde ve sonrasında mevcut saçı korumaya yönelik bir plan şarttır. Ekim kararını, dökülmenin hızı ve donör bölgenin kapasitesi birlikte değerlendirilerek ver.
06
Süreklilik ve takip
Erkek tipi saç dökülmesi kronik bir süreçtir. Hangi yöntemi seçersen seç, sonucu değerlendirmek için en az 6 ay, tercihen 12 ay düzenli kullanım ve aynı ışıkta çekilmiş fotoğraflarla takip gerekir. Kısa sürede bırakılan her plan, başarısız olmuş gibi görünür.
Biliyor muydun? · Erkek tipi saç dökülmesi
%47,6 · Tokat'ta 20 yaş ve üzeri 1.034 erkeğin dermatolog muayenesiyle değerlendirildiği toplum çalışmasında erkeklerin %47,6'sında androgenetik alopesi saptandı.
Adım adım
Erkek tipi saç dökülmesi için bakım rutini
4 adım
- 01
Gerekiyorsa yıkama
Saç derin yağlanıyorsa ya da sabah spor yaptıysan ılık suyla, nazik bir şampuanla yıka. Sık yıkamak saç döktürmez; yağlı ve kirli saç derisi ise kaşıntı ve iltihabı artırabilir.
- 02
Hekimin önerdiği topikal ürün
Dermatoloğun bir solüsyon ya da köpük önerdiyse, saç derisi kuruyken ve tarif edilen miktarda uygula. Ürünü saça değil, doğrudan saç derisine yay.
- 03
Hafif şekillendirme
Ağır wax ve sert jöleler yerine hafif, suda çözünen şekillendiriciler seç. İnce telleri sıkı biçimde geriye çekmek, şakaklardaki açıklığı daha da belirgin gösterir.
- 04
Güneşe karşı saç derisi koruması
Seyrelmiş bölgeler güneşte kolayca yanar. Uzun süre dışarıdaysan şapka tak ya da saç derisine uygun sprey güneş koruyucu kullan.
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕İçeriği belirsiz, «7 günde saç çıkarır» vaadi veren ürünler
- ✕Hekim kontrolü olmadan reçeteli ilaç kullanmak ya da dozunu kendi kendine değiştirmek
- ✕Kas geliştirmek için anabolik steroid veya testosteron içeren takviyeler
- ✕Saç derisini yakan sarımsak, soğan, alkol veya acı biber karışımları
- ✕Saçı her gün sıkı biçimde geriye çekmek ve yoğun wax kullanmak
- ✕Yalnızca 1-2 ay kullanıp sonuç alamadım diyerek tedaviyi bırakmak
- ✕Şok diyetler ve proteinsiz beslenme
- ✕Saç ekimi kararını yalnızca reklama ve kampanya fiyatına göre vermek
Dermatoloğa başvur
- →Saç dökülmesi 20'li yaşlarda hızla başladıysa
- →Dökülme birkaç ay içinde belirgin biçimde arttıysa
- →Yuvarlak, sınırları belirgin kel alanlar varsa
- →Saç derisinde kaşıntı, kızarıklık, pullanma ya da ağrı eşlik ediyorsa
- →Kaş, sakal veya vücut kıllarında da dökülme fark ettiysen
- →Yorgunluk, kilo değişimi, çarpıntı gibi başka şikâyetler varsa
- →Bir ilaca başladıktan sonra dökülme arttıysa
- →Saç ekimi düşünüyorsan ve mevcut saçını nasıl koruyacağını bilmiyorsan
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
✕Yaygın inanış
Şapka ve bere takmak kelliğe neden olur.
✓Gerçek
Erkek tipi saç dökülmesi genetik ve DHT ile ilgilidir; temiz bir şapka ya da bere saç köklerini boğmaz. Asıl dikkat edilmesi gereken, terli ve kirli başlığı uzun süre kullanıp saç derisini tahriş etmektir.
✕Yaygın inanış
Sık yıkamak saçı döker.
✓Gerçek
Yıkama sırasında dökülen teller zaten dinlenme evresini tamamlamış saçlardır; yıkamasan da birkaç gün içinde dökülecekti. Düzenli ve nazik yıkama, saç derisini yağ ve kepekten arındırarak daha sağlıklı bir ortam sağlar.
✕Yaygın inanış
Kellik yalnızca anne tarafından geçer.
✓Gerçek
Erkek tipi dökülmeyle ilişkili genlerin bir kısmı annenden aldığın X kromozomundadır, ancak çok sayıda gen bölgesi baba tarafından da gelebilir. Babanın ve annenin ailesi birlikte değerlendirilmelidir.
Sık arananlar
Erkek tipi saç dökülmesi hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
01Erkek tipi saç dökülmesi durdurulabilir mi?+
Genetik yatkınlık değiştirilemez, ancak dermatolojik seçeneklerle dökülmenin hızı belirgin biçimde yavaşlatılabilir ve incelmiş tellerin bir kısmı yeniden güçlenebilir. En iyi sonuç, kökler henüz tamamen kapanmadan, erken evrelerde başlanan ve düzenli sürdürülen planlarla alınır.
02Kaç yaşında başlar?+
Ergenlik sonrasındaki herhangi bir yaşta başlayabilir. Bazı erkeklerde ilk açılma 18-25 yaş arasında fark edilir; pek çoğunda ise 30'lu ve 40'lı yaşlarda belirginleşir. Erken başlayan dökülme genellikle daha hızlı ilerlediği için erken değerlendirme önemlidir.
03Normal dökülmeyle erkek tipi dökülmeyi nasıl ayırt ederim?+
Günde 50-100 telin dökülmesi normaldir. Erkek tipi dökülmede asıl işaret dökülen tel sayısından çok, belirli bölgelerde, yani şakaklarda ve tepede saçın incelmesi ve seyrelmesidir. Saç birden ve her yerden yoğun dökülüyorsa bu, telojen efluvyum gibi başka bir tabloya işaret edebilir.
04Tedaviyi bırakırsam ne olur?+
Erkek tipi dökülmede kullanılan tedaviler süreci kontrol altında tutar. Bırakıldığında birkaç ay içinde kazanılan saç kaybolmaya başlar ve süreç kaldığı yerden devam eder. Bu yüzden başlamadan önce uzun vadeli bir plan yapmak gerekir.
05Saç ekimi yaptırırsam ilaç kullanmama gerek kalır mı?+
Ekilen kökler genellikle DHT'ye dayanıklıdır, ancak ekilmeyen bölgelerdeki kendi saçların dökülmeye devam eder. Pek çok dermatolog ve saç cerrahı, ekim sonrasında mevcut saçı korumak için bir bakım planı önerir. Bunu ekimden önce hekiminle konuşmalısın.
06Saç dökülmesi için hangi doktora gidilir?+
Saç dökülmesi için dermatoloğa (cildiye uzmanına) başvurmalısın. Dermatoloğun dökülmenin tipini belirler, gerekirse kan tahlilleri ister ve sana uygun seçenekleri planlar. Saç ekimi düşünüyorsan, ekim kararı da bu değerlendirmenin ardından verilmelidir.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 01Prevalence and types of androgenetic alopecia in north Anatolian population: A community-based study
Bas Y, Seckin HY, Kalkan G, Takci Z, Citil R, Önder Y, Sahin S, Demir AK · Journal of the Pakistan Medical Association · 2015
Tokat'ta 2.322 kişide yapılan toplum taramasında androgenetik alopesi erkeklerin %47,6'sında saptandı ve sıklığın Avrupa toplumlarına benzediği görüldü.
- 02Frequency, severity and related factors of androgenetic alopecia in dermatology outpatient clinic: hospital-based cross-sectional study in Turkey
Salman KE, Altunay IK, Kucukunal NA, Cerman AA · Anais Brasileiros de Dermatologia · 2017 · doi:10.1590/abd1806-4841.20175241
İstanbul'da dermatoloji polikliniğine başvuran 419 erkeğin %67,1'inde androgenetik alopesi bulundu; sıklık ve şiddet yaşla birlikte arttı.
- 03Androgenetic alopecia: a review
Lolli F, Pallotti F, Rossi A, Fortuna MC, Caro G, Lenzi A, Sansone A, Lombardo F · Endocrine · 2017 · doi:10.1007/s12020-017-1280-y
Androgenetik alopesinin genetik yatkınlık ve androjenlerin saç kökü üzerindeki etkisiyle ortaya çıkan, kökün giderek küçüldüğü bir süreç olduğunu özetledi.
- 04Androgenetic Alopecia: An Update of Treatment Options
Kelly Y, Blanco A, Tosti A · Drugs · 2016 · doi:10.1007/s40265-016-0629-5
Erkek tipi saç dökülmesinde onaylı tedavilerin yanı sıra ışık tedavisi, plazma uygulamaları ve saç ekimi gibi seçenekleri kanıt düzeyleriyle birlikte değerlendirdi.
- 05Relative Efficacy of Minoxidil and the 5-α Reductase Inhibitors in Androgenetic Alopecia Treatment of Male Patients: A Network Meta-analysis
Gupta AK, Venkataraman M, Talukder M, Bamimore MA · JAMA Dermatology · 2022 · doi:10.1001/jamadermatol.2021.5743
Erkek hastalarda yapılan çalışmaların ağ meta-analizi, topikal solüsyonların ve DHT'yi azaltan ilaçların farklı doz ve formlarının saç sayısını farklı ölçülerde artırdığını gösterdi.
- 06Genetic prediction of male pattern baldness based on large independent datasets
Chen Y, Hysi P, Maj C, Heilmann-Heimbach S, Spector TD, Liu F, Kayser M · European Journal of Human Genetics · 2023 · doi:10.1038/s41431-022-01201-y
Yüz binden fazla erkeğin genetik verisiyle kurulan modeller, erkek tipi saç dökülmesinin genetik olarak belli ölçüde öngörülebildiğini gösterdi.
- 07Male pattern baldness: classification and incidence
Norwood OT · Southern Medical Journal · 1975 · doi:10.1097/00007611-197511000-00009
Bugün de kullanılan Hamilton-Norwood evrelemesini tanımlayarak erkek tipi saç dökülmesinin yaşla birlikte nasıl ilerlediğini sınıflandırdı.
- 08Microbiome in the hair follicle of androgenetic alopecia patients
Ho BS, Ho EXP, Chu CW, Ramasamy S, Bigliardi-Qi M, de Sessions PF, Bigliardi PL · PLoS One · 2019 · doi:10.1371/journal.pone.0216330
Tepe bölgesindeki küçülmüş saç köklerinde akneyle ilişkili bakterinin arttığını ve bunun kökteki bağışıklık yanıtıyla ilişkili olabileceğini gösterdi.
- 09Hair loss
NHS · NHS (National Health Service) · 2023
Erkek tipi saç dökülmesinin ailesel olduğunu, genellikle şakaklardan ve tepeden başladığını ve hangi durumlarda hekime başvurulması gerektiğini açıkladı.
