Tanım
Leke ve hiperpigmentasyon nedir?
Hiperpigmentasyon, derinin bir bölgesinde renk maddesi melaninin normalden fazla üretilmesi ya da birikmesiyle oluşan koyulaşmadır. Erkeklerde en sık üç tip leke görülür. Birincisi güneş lekeleridir (solar lentigo): yıllar içinde biriken güneş maruziyetiyle alın, yanak, burun, el sırtı ve saç çizgisi gerilemiş bölgede beliren, sınırları belirgin, açık ya da koyu kahverengi lekeler. Bu lekeler yaşla artar ve fotoyaşlanmanın bir işaretidir.
İkincisi iltihap sonrası hiperpigmentasyondur: sivilce, batık kıl, tıraş yarası, böcek ısırığı ya da yanık gibi deriyi iltihaplandıran her olaydan sonra geride kalan kahverengi ya da koyu lekelerdir. İltihap, renk hücrelerini uyarır ve fazla pigment üretimine yol açar. Buğday ve esmer tenlerde bu lekeler çok daha sık ve daha uzun süreli görülür. Akne sonrasında kalan kırmızı-mor izler ise genellikle pigment değil, genişlemiş kılcal damarlardan kaynaklanır ve iltihap sonrası kızarıklık olarak adlandırılır. Çukur şeklindeki akne izleri ise deri dokusundaki kayıptan kaynaklanan ayrı bir sorundur.
Üçüncüsü erkeklere özgü bir tablodur: tıraşa bağlı lekeler. Sık ve ters yöne yapılan tıraş, kıvırcık ya da sert sakal kıllarının deriye geri batmasına (batık kıl) yol açar. Bu da çene altı ve boyunda kabarcıklar, iltihap ve zamanla koyu lekeler bırakır. İyi haber, iltihap sonrası lekelerin büyük kısmının deride kalıcı hasar olmadan, zaman ve doğru bakımla açılabilmesidir. Güneş lekeleri ise düzenli korunma ve dermatolojik yöntemlerle belirgin biçimde açılabilir. Her iki tipte de ortak kural aynıdır: güneş koruması olmadan hiçbir leke tedavisi kalıcı sonuç vermez.
Aynaya bak
Nasıl anlarsın?
- ✓Sivilce geçtikten sonra yerinde kalan düz, kahverengi ya da koyu lekeler
- ✓Akne sonrası kırmızı-mor, düz izler (iltihap sonrası kızarıklık)
- ✓Alın, yanak, burun ve el sırtında sınırları belirgin kahverengi güneş lekeleri
- ✓Çene altı ve boyunda tıraş sonrası koyulaşma ve küçük koyu noktalar
- ✓Batık kıllar çevresinde koyu halkalar
- ✓Yaz aylarında belirginleşen, kışın biraz açılan lekeler
- ✓Yüzde genel ton eşitsizliği ve donuk görünüm
- ✓Saç çizgisi gerilemiş alında ve saç derisinde lekelenme
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Güneş maruziyeti
Güneş lekeleri hem uzun süreli hem de aralıklı güneş maruziyetiyle ve özellikle 20 yaşından önce yaşanan güneş yanıklarıyla güçlü biçimde ilişkilidir. Güneş, var olan iltihap sonrası lekeleri de koyulaştırır ve açılmalarını geciktirir.
02
Akne
Akne erkeklerde, özellikle yağlı ciltte ve buğday-esmer tenlerde sık görülür. Akneye bağlı lekeler çoğu zaman sivilcenin kendisinden daha uzun sürer ve pek çok kişi için sivilce kadar, hatta ondan daha fazla rahatsız edicidir.
03
Sıkmak ve kurcalamak
Sivilceleri sıkmak, kabukları koparmak ve batık kılları iğneyle çıkarmaya çalışmak iltihabı derinleştirir ve lekenin koyulaşmasına yol açar. Akne lekesi çalışmalarında kurcalamanın değiştirilebilir bir risk etkeni olduğu vurgulanıyor.
04
Tıraş ve batık kıllar
Kıvırcık ve sert sakal kıllarının uçları, tıraştan sonra büyürken deriye geri girebilir. Bu, yabancı cisim tepkisine, kaşıntıya, kabarcıklara ve zamanla koyu lekelere yol açar. Kılın yönüne ters, çok yakın ve sık tıraş bu riski artırır.
05
Cilt tonu
Renk hücreleri daha aktif çalışan buğday ve esmer tenlerde iltihap sonrası lekeler daha sık, daha koyu ve daha uzun süreli görülür. Açık tenlerde ise akne sonrası kırmızı izler daha belirgindir.
06
Görünür ışık
Yalnızca UV değil, görünür ışık da özellikle koyu tenlerde renklenme yapabilir. Araştırmalarda görünür ışığın neden olduğu renklenmenin daha koyu ve daha kalıcı olabildiği gösterildi.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Önce güneş koruması
Dermatologların her leke tipinde ilk önerisi, her gün kullanılan yüksek korumalı, geniş spektrumlu bir güneş kremidir. Koyu tenlerde demir oksit içeren renkli güneş kremleri görünür ışığa karşı ek koruma sağlar. Koruma olmadan uygulanan leke tedavileri kalıcı sonuç vermez.
02
Aknenin kontrolü
Aktif akne devam ettikçe yeni lekeler oluşur. Dermatoloğun aknenin şiddetine göre topikal retinoidler, azelaik asit ya da gerekirse ağız yoluyla tedaviler önerebilir. Topikal retinoidler hem akneyi kontrol etmeye hem de lekelerin açılmasına yardımcı olabilir.
03
Leke açıcı etken maddeler
Niasinamid, azelaik asit, C vitamini, kojik asit, traneksamik asit ve AHA gibi etken maddeler lekeleri açmaya yardımcı olabilir. Niasinamidin pigmentin deri hücrelerine aktarılmasını azaltarak lekeleri açmaya yardımcı olduğu klinik çalışmalarda gösterilmiştir. Güçlü leke açıcılar ise yalnızca hekim değerlendirmesiyle ve belirli sürelerle kullanılır.
04
Kimyasal peeling ve lazer
Hafif kimyasal peelingler ve seçilmiş lazer uygulamaları özellikle güneş lekelerinde etkili olabilir. Koyu tenlerde yanlış ayarlarla yapılan işlemler lekeyi koyulaştırabileceği için deneyimli bir dermatolog tarafından planlanmalıdır.
05
Tıraş lekelerinde kökten çözüm
Batık kıla bağlı lekelerde ilk adım tıraş alışkanlığını değiştirmektir: kılın yönünde, keskin tek bıçakla ya da sakalı tamamen kazımayan bir makineyle tıraş, ya da bir süre sakal bırakmak. Dermatoloğun gerekirse lazer epilasyon gibi kalıcı seçenekleri de önerebilir.
06
Sabır
İltihap sonrası lekeler genellikle aylar içinde, derin yerleşimli olanlar ise daha uzun sürede açılır. Leke tedavisinde sonuç 8-12 haftada fark edilmeye başlar; bu süreden önce ürün değiştirmek ilerlemeyi geciktirebilir.
Biliyor muydun? · Leke ve hiperpigmentasyon
%58,2 · Yedi Asya ülkesinde akne nedeniyle dermatoloğa başvuran 324 kişinin %58,2'sinde akne sonrası leke (iltihap sonrası hiperpigmentasyon) saptandı; lekeler çoğu kişide en az bir yıl sürdü.
Adım adım
Leke ve hiperpigmentasyon için bakım rutini
4 adım
- 01
Nazik temizlik
Yüzünü ılık suyla, cildi gerdirmeyen bir jel temizleyiciyle yıka. Lekeli bölgeyi ovma; parmak uçlarıyla nazikçe temizle.
- 02
Antioksidan ya da niasinamid serumu
C vitamini ya da niasinamid içeren bir serum, lekeleri açmaya yardımcı olur ve güneşe karşı ek bir savunma katmanı oluşturur.
- 03
Hafif nemlendirici
Prebiyotik içerikli, yağsız ve gözenek tıkamayan bir nemlendirici kullan. Yağlı ciltte jel kıvam yeterlidir.
- 04
Geniş spektrumlu güneş kremi
Yüksek korumalı bir güneş kremini yüzüne, boynuna ve kulaklarına bol miktarda sür. Dışarıdaysan 2 saatte bir yenile. Koyu tenliysen renkli formüller görünür ışığa karşı ek kalkan sağlar.
Rutininde kullanabileceğin bakım
EcoProbiotic MenCare serisi ↗
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Sivilceleri sıkmak, kabukları koparmak
- ✕Batık kılları iğne ya da cımbızla kurcalamak
- ✕Limon, sirke, karbonat ya da diş macunu gibi ev yapımı leke açıcılar
- ✕İçeriği belirsiz «beyazlatıcı» kremler
- ✕Alkollü tıraş sonrası losyonlar
- ✕Kör jilet ve ters yöne sık tıraş
- ✕Güneş kremini yalnızca yazın kullanmak
- ✕Aynı anda birden fazla güçlü asit ve retinoid kullanmak
Dermatoloğa başvur
- →Leke birkaç ay düzenli güneş korumasına rağmen açılmıyor ya da büyüyorsa
- →Lekenin rengi, sınırı veya dokusu farklıysa; kabarıklık, kanama ya da hızlı değişim varsa
- →Yeni ortaya çıkan, düzensiz sınırlı ya da birden fazla renk içeren bir leke fark ettiysen
- →Aktif aknen devam ediyor ve sürekli yeni lekeler oluşuyorsa
- →Tıraş sonrası kabarcıklar, iltihap ve lekeler sürekli tekrarlıyorsa
- →Kullandığın bir ürün sonrasında yanma, kızarıklık ya da beklenmedik koyulaşma olduysa
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
✕Yaygın inanış
Limon ve karbonat leke açar.
✓Gerçek
Limon ve karbonat cildin pH dengesini bozar, bariyeri tahriş eder ve güneşle birlikte kullanıldığında yanık ve yeni lekelere yol açabilir. Lekeyi açmak yerine koyulaştırma riski taşır.
✕Yaygın inanış
Lekeyi kazımak ya da sert peelingle ovmak hızlı açar.
✓Gerçek
Sert ovma ve aşındırıcı peelingler deride yeni bir iltihap yaratır. İltihap, renk hücrelerini yeniden uyararak lekenin koyulaşmasına neden olabilir. Nazik ve düzenli bakım daha hızlı sonuç verir.
✕Yaygın inanış
Erkeklerin lekeye karşı ayrı bir şey yapmasına gerek yok, zamanla geçer.
✓Gerçek
İltihap sonrası lekelerin bir kısmı zamanla açılabilir, ancak güneş koruması olmadan bu süreç yıllar alabilir ve güneş lekeleri kendiliğinden geçmez. Basit bir güneş kremi ve doğru tıraş alışkanlığı farkı belirgin biçimde azaltır.
Sık arananlar
Leke ve hiperpigmentasyon hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
01Sivilce lekesi ne kadar sürede geçer?+
Yüzeysel iltihap sonrası lekeler genellikle 3-12 ay içinde açılır; daha derin yerleşimli lekeler ise daha uzun sürebilir. Güneş koruması ve dermatoloğun önerdiği leke açıcılarla bu süre belirgin biçimde kısalabilir. Lekeyi kurcalamak süreci uzatır.
02Akne izi ile akne lekesi aynı şey mi?+
Hayır. Akne lekesi düz, kahverengi ya da kırmızı-mor bir renk değişikliğidir ve zamanla açılabilir. Akne izi ise deride çukur ya da kabarık bir doku değişikliğidir ve kendiliğinden geçmez. İzler için dermatoloğun lazer, mikroiğneleme gibi farklı yöntemler önerebilir.
03Tıraş sonrası boyun ve çene altında koyulaşma neden olur?+
Bu koyulaşma çoğu zaman batık kıllar ve tıraşın tekrarlayan tahrişiyle gelişen iltihap sonrası lekelerdir. Kılın yönünde, keskin bıçakla ve daha seyrek tıraş olmak, tıraştan sonra alkolsüz, yatıştırıcı bir balsam kullanmak ve batık kılları kurcalamamak yeni lekelerin oluşmasını azaltmaya yardımcı olur.
04Niasinamid lekeler için işe yarar mı?+
Niasinamid, pigmentin deri hücrelerine aktarılmasını azaltarak lekeleri açmaya yardımcı olabilen, çalışmalarda etkisi gösterilmiş bir etken maddedir. Aynı zamanda bariyeri ve yağ dengesini desteklediği için erkek cildine uygun, iyi tolere edilen bir seçenektir. Sonuç için birkaç ay düzenli kullanım ve güneş koruması gerekir.
05Güneş lekeleri kendiliğinden geçer mi?+
Güneş lekeleri genellikle kendiliğinden geçmez ve güneş maruziyeti devam ettikçe sayıları artabilir. Düzenli güneş koruması yeni lekelerin oluşmasını yavaşlatır; var olan lekeler için dermatoloğun leke açıcı kremler, peeling ya da lazer önerebilir.
06Leke için hangi doktora gidilir?+
Leke için dermatoloğa (cildiye uzmanına) başvurmalısın. Dermatoloğun lekenin tipini ayırt eder, şekli ya da rengi şüpheli olan lekeleri cilt kanseri açısından değerlendirir ve sana uygun tedavi planını oluşturur.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 01Frequency and characteristics of acne-related post-inflammatory hyperpigmentation
Abad-Casintahan F, Chow SK, Goh CL, Kubba R, Hayashi N, Noppakun N, See J, Suh DH, Xiang LH, Kang S · The Journal of Dermatology · 2016 · doi:10.1111/1346-8138.13263
Akne nedeniyle dermatoloğa başvuran 324 kişinin %58,2'sinde akne sonrası leke saptandı; lekeler çoğu kişide en az bir yıl sürdü ve kurcalama değiştirilebilir bir risk etkeni olarak öne çıktı.
- 02Postinflammatory hyperpigmentation: a review of the epidemiology, clinical features, and treatment options in skin of color
Davis EC, Callender VD · The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology · 2010
İltihap sonrası hiperpigmentasyonun koyu tenlerde daha sık ve daha kalıcı olduğunu, tedavide güneş koruması ve leke açıcıların temel olduğunu özetledi.
- 03The Pathogenesis and Management of Acne-Induced Post-inflammatory Hyperpigmentation
Elbuluk N, Grimes P, Chien A, Hamzavi I, Alexis A, Taylor S, Gonzalez N, Weiss J, Desai SR, Kang S · American Journal of Clinical Dermatology · 2021 · doi:10.1007/s40257-021-00633-4
Akneye bağlı lekelerin koyu tenlerde pigment, açık tenlerde kızarıklık olarak daha sık görüldüğünü ve çoğu zaman aktif akneden daha rahatsız edici olduğunu vurguladı.
- 04Pigmentation Disorders: Diagnosis and Management
Plensdorf S, Livieratos M, Dada N · American Family Physician · 2017
Güneş lekeleri, iltihap sonrası lekeler ve melazma gibi sık görülen pigment bozukluklarının tanı ve tedavi yaklaşımlarını özetledi.
- 05Pseudofolliculitis barbae; current treatment options
Ogunbiyi A · Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology · 2019 · doi:10.2147/CCID.S149250
Tıraşa bağlı batık kılların sakal bölgesinde kabarcık, iltihap ve iltihap sonrası lekelere yol açtığını ve tıraş alışkanlığını değiştirmenin temel yaklaşım olduğunu bildirdi.
- 06Impact of long-wavelength UVA and visible light on melanocompetent skin
Mahmoud BH, Ruvolo E, Hexsel CL, Liu Y, Owen MR, Kollias N, Lim HW, Hamzavi IH · Journal of Investigative Dermatology · 2010 · doi:10.1038/jid.2010.95
Koyu tenlerde görünür ışığın da renklenme yaptığını ve bu renklenmenin uzun dalga UVA'ya göre daha koyu ve daha kalıcı olabildiğini gösterdi.
- 07The effect of niacinamide on reducing cutaneous pigmentation and suppression of melanosome transfer
Hakozaki T, Minwalla L, Zhuang J, Chhoa M, Matsubara A, Miyamoto K, Greatens A, Hillebrand GG, Bissett DL, Boissy RE · British Journal of Dermatology · 2002 · doi:10.1046/j.1365-2133.2002.04834.x
Niasinamidin pigmentin deri hücrelerine aktarılmasını baskılayarak ciltteki lekelenmeyi azaltmaya yardımcı olduğunu gösterdi.
- 08Solar lentigines are strongly related to sun exposure in contrast to ephelides
Bastiaens M, Hoefnagel J, Westendorp R, Vermeer BJ, Bouwes Bavinck JN · Pigment Cell Research · 2004 · doi:10.1111/j.1600-0749.2004.00131.x
Güneş lekelerinin yaşla birlikte arttığını ve hem süreğen hem aralıklı güneş maruziyetiyle, ayrıca 20 yaş öncesi güneş yanıklarıyla güçlü biçimde ilişkili olduğunu gösterdi.
- 09Postinflammatory hyperpigmentation
DermNet · DermNet NZ · 2023
İltihap sonrası hiperpigmentasyonun deriyi iltihaplandıran her olaydan sonra gelişebildiğini ve güneş korumasının açılma sürecinde temel olduğunu açıkladı.
