Tanım
Atopik dermatit nedir?
Atopik dermatit, halk arasında egzama denen, kaşıntıyla seyreden, ataklar hâlinde alevlenip sakinleşen kronik bir cilt hastalığıdır. Cildin en dış katmanı olan bariyer, normalde suyu içeride, tahriş edicileri ve mikropları dışarıda tutan bir kalkan gibi çalışır. Atopik dermatitte bu kalkanın tuğlaları arasındaki harç zayıftır; cilt suyunu hızla kaybeder, dışarıdaki tahriş edicilere karşı savunmasız kalır ve bağışıklık sistemi küçük uyaranlara bile aşırı tepki verir. Sonuç kuru, gergin, kızaran ve en çok da kaşınan bir cilttir.
Erkeklerde egzama çoğu zaman 'kuru cilt', 'tıraş tahrişi' ya da 'alerji' sanılarak yıllarca adı konmadan geçiştirilir. Çocuklukta başlayıp ergenlikte sessizleşen egzama; iş stresi, uykusuzluk, kalorifer havası, sert duş jelleri veya yeni bir iş ortamıyla yetişkinlikte geri dönebilir. Bazı erkeklerde ise ilk kez 20'li, 30'lu yaşlarda ortaya çıkar. Yetişkinde en sık dirsek ve diz içleri, boyun, göz kapakları, eller ve sakal altı tutulur.
Atopik dermatit bulaşıcı değildir ve kötü hijyenden kaynaklanmaz; aksine fazla ve sert yıkama tabloyu ağırlaştırır. Astım, alerjik nezle ya da besin alerjisiyle aynı 'atopik' aileden gelir; ailede bu hastalıklardan biri varsa risk artar. İyi haber şu: egzama kalıcı bir 'kusur' değil, yönetilebilen bir durumdur. Bariyeri her gün onaran bir rutin, tetikleyicileri tanımak ve gerektiğinde dermatoloğun önerdiği tedavilerle çoğu erkek ataklarını kontrol altına alabilir.
Aynaya bak
Nasıl anlarsın?
- ✓Özellikle akşamları ve gece artan, uykudan uyandıran kaşıntı
- ✓Dirsek ve diz içlerinde, boyunda, ense kökünde kuru, pembe-kırmızı plaklar
- ✓Sakal altında ve çene çizgisinde pullanma, yanma, tıraş sonrası belirgin acıma
- ✓Göz kapaklarında ve göz çevresinde ince, kırışık, kaşıntılı kuruluk
- ✓Ellerde çatlaklar, parmak aralarında kızarıklık ve sulanma
- ✓Uzun süre kaşınan bölgelerde kalınlaşmış, deri gibi sertleşmiş cilt
- ✓Atak sırasında küçük sulu kabarcıklar, kabuklanma
- ✓Koyu tenli erkeklerde kırmızı yerine kahverengi-gri renk değişikliği
- ✓Kaşıma sonrası bölgede iz ve renk açılması ya da koyulaşması
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Genetik yatkınlık
Anne, baba ya da kardeşte egzama, astım veya alerjik nezle varsa risk artar. Bariyer proteinlerini kodlayan genlerdeki farklılıklar cildin daha kırılgan olmasına yol açar.
02
Bariyer zayıflığı
Atopik ciltte seramid gibi bariyer yağları daha az, su kaybı daha fazladır. Bu nedenle cilt sıradan bir duşta, soğuk bir rüzgârda ya da sentetik bir kazakla bile kolayca tahriş olur.
03
Bağışıklık sisteminin aşırı tepkisi
Atopik dermatitte bağışıklık sistemi alerji tipinde bir yanıta yatkındır. Bu yanıt kaşıntıyı ve iltihabı besler; aynı zamanda bariyer proteinlerinin üretimini de azaltabilir.
04
Mikrobiyom dengesizliği
Ataklarda cilt mikrobiyomunun çeşitliliği azalır, iltihapla ilişkili bakteriler öne geçer. Bu dengesizlik iltihabı ve kaşıntıyı artırabilir.
05
Stres ve uykusuzluk
Yoğun iş temposu, sınav, askerlik ya da ailevi stres dönemlerinde ataklar sıklaşır. Stres hormonları bariyerin onarımını yavaşlatır; kaşıntı nedeniyle bölünen uyku da stresi artırır.
06
Çevre ve iş ortamı
Kuru kalorifer havası, klimalı ofis, toz, çimento, deterjan ve makine yağı gibi maddelerle teması gerektiren işler bariyeri sürekli zorlar. Yetişkin erkeklerde el ve yüz egzamasının önemli bir kısmı bu günlük maruziyetlerle ilgilidir.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Düzenli nemlendirme (temel tedavi)
Tüm kılavuzlarda tedavinin temeli bariyeri onaran nemlendiricilerdir. Dermatoloğun, atak olmasa bile günde en az iki kez, bol miktarda ve kokusuz bir bariyer kremi kullanmanı önerebilir. Atakların arası ne kadar iyi korunursa yeni atak riski o kadar azalabilir.
02
Topikal kortikosteroidler
Atak dönemlerinde iltihabı yatıştırmak için hekimin farklı güçlerde kortikosteroid kremler reçete edebilir. Bu kremler hekimin önerdiği bölgeye, önerilen süre boyunca kullanılmalıdır; yüz, göz çevresi ve kasık gibi ince derili bölgelerde kendi başına uzun süre kullanmak cilt incelmesine yol açabilir.
03
Topikal kalsinörin inhibitörleri
Yüz, göz kapağı ve boyun gibi hassas bölgelerde dermatoloğun, kortikosteroid içermeyen iltihap düzenleyici kremler önerebilir. Bu kremler özellikle sakal bölgesi ve göz çevresindeki inatçı egzamada sık başvurulan seçeneklerdir.
04
Fototerapi
Kremlerle yeterince kontrol edilemeyen yaygın egzamada, dermatoloji kliniklerinde kontrollü dar bant ultraviyole ışık tedavisi uygulanabilir. Haftada birkaç seans gerektirdiği için iş programına göre planlanmalıdır.
05
Sistemik ve biyolojik tedaviler
Orta-ağır atopik dermatitte, yaşam kalitesi ve uyku belirgin bozulduğunda dermatoloğun ağızdan alınan bağışıklık düzenleyici ilaçlar, iğneyle uygulanan biyolojik ilaçlar veya yeni nesil hedefe yönelik tabletler önerebilir. Bu tedaviler düzenli kan tahlili ve hekim takibi gerektirir.
06
Enfeksiyon ve kaşıntı yönetimi
Sulanan, sarı kabuklanan ya da hızla kötüleşen plaklarda hekim enfeksiyon açısından değerlendirme yapar ve gerekirse uygun tedaviyi düzenler. Gece kaşıntısı uykuyu bozuyorsa bunu dermatoloğuna mutlaka söyle; kaşıntı kontrolü tedavinin önemli bir parçasıdır.
Biliyor muydun? · Atopik dermatit
%7,3 · ABD'de yetişkinlerle yapılan geniş bir taramada atopik dermatit sıklığı %7,3 bulundu; hastaların yaklaşık %40'ı orta-ağır tablodaydı.
Adım adım
Atopik dermatit için bakım rutini
5 adım
- 01
Ilık ve kısa duş
Duşu 5-10 dakikada bitir, suyu ılık tut. Çok sıcak su bariyer yağlarını eritir ve kaşıntıyı artırır.
- 02
Sabunsuz temizleyici
Vücut için düşük pH'lı, kokusuz, sabunsuz bir temizleyici seç. Yalnızca koltuk altı, kasık ve ayak gibi bölgeleri köpürt; geri kalan yerleri suyla durulamak çoğu gün yeterlidir.
- 03
Üç dakika kuralı
Havluyla bastırarak kurula ve cilt hâlâ hafif nemliyken ilk üç dakika içinde bariyer kremini sür.
- 04
Hassas tıraş
Sakal bölgesinde egzama varsa keskin, tek ya da çift bıçaklı bir tıraş makinesi kullan, kıl yönünde tıraş ol. Alkollü losyon yerine kokusuz, yatıştırıcı bir tıraş sonrası balsam tercih et.
- 05
Güneş koruması
Yüz ve boyun için kokusuz, mineral filtreli ya da hassas cilde uygun bir güneş koruyucu kullan.
Rutininde kullanabileceğin bakım
EcoProbiotic MenCare serisi ↗
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Kalıp sabunla tüm vücudu ovarak yıkamak
- ✕Alkollü kolonya ve tıraş losyonunu tahriş olmuş cilde sürmek
- ✕Lif, kese ve sert peelingler
- ✕Reçeteli kortizonlu kremi hekime danışmadan aylarca kullanmak
- ✕'Doğal' diye satılan yağları test etmeden plaklara sürmek
- ✕Yün kazağı doğrudan cilde giymek
- ✕Atağı 'kendiliğinden geçer' diye haftalarca beklemek
- ✕Kaşıntıyı sıcak suyla bastırmaya çalışmak
Dermatoloğa başvur
- →Kaşıntı uykunu düzenli olarak bölüyorsa
- →Plaklar sulanıyor, sarı kabuk bağlıyor ya da hızla yayılıyorsa
- →Göz çevresinde ağrı, bulanık görme ya da yoğun kızarıklık varsa
- →Ellerdeki egzama işini yapmanı zorlaştırıyorsa
- →İki-üç hafta düzenli nemlendirmeye rağmen düzelme yoksa
- →Ateş, halsizlik ve yaygın döküntü birlikte görülüyorsa
- →Daha önce reçete edilen kremin etkisi azaldıysa ya da cilt incelmeye başladıysa
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
✕Yaygın inanış
Egzama çocuk hastalığıdır, yetişkin erkekte olmaz.
✓Gerçek
Atopik dermatit yetişkinlerde de yaygındır. Çocuklukta başlayan egzama yetişkinlikte sürebilir ya da yıllar sonra geri dönebilir; bazı erkeklerde ilk kez yetişkin yaşta ortaya çıkar.
✕Yaygın inanış
Egzama pislikten olur, daha sık ve daha sert yıkamak gerekir.
✓Gerçek
Tam tersi. Egzama hijyen eksikliğinden değil bariyer zayıflığından kaynaklanır. Sert ve sık yıkama bariyeri daha da bozar; ılık su, nazik temizleyici ve düzenli nemlendirme gerekir.
✕Yaygın inanış
Kortizonlu krem her durumda zararlıdır, hiç kullanılmamalı.
✓Gerçek
Hekimin önerdiği güçte, önerilen bölgede ve sürede kullanılan kortikosteroidler atakları yatıştırmada önemli bir araçtır. Sorun, kontrolsüz ve uzun süreli kullanımdır; korkup hiç kullanmamak da atakların uzamasına yol açabilir.
Sık arananlar
Atopik dermatit hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
01Yetişkinlikte ilk kez egzama çıkar mı?+
Evet. Yetişkin atopik dermatiti ya çocukluktaki egzamanın devamıdır ya da yıllar süren sessiz bir dönemden sonra stres, iş ortamı veya iklim değişikliğiyle yeniden ortaya çıkar. Bazı erkeklerde hiç çocukluk öyküsü olmadan ilk kez yetişkinlikte başlar. Benzer tabloyu kontakt dermatit ve sedef de yapabildiği için tanıyı dermatoloğun koyması önemlidir.
02Sakal bırakmak egzamayı artırır mı?+
Sakal tek başına egzamaya yol açmaz; ancak sakal altında biriken ter, sebum ve ürün kalıntısı bariyeri zorlayabilir. Sakalı nazik, düşük pH'lı bir temizleyiciyle yıkamak, iyice kurutmak ve kokusuz bir sakal nemlendiricisi kullanmak işe yarar. Sık tıraş egzamayı tetikliyorsa kısa sakal, cildi daha az tahriş eden bir seçenek olabilir.
03Egzamam varken spor yapabilir miyim?+
Yapabilirsin, hatta stresi azalttığı için faydalı olabilir. Önemli olan teri cilt üzerinde uzun süre bırakmamak: pamuklu ya da nefes alan kıyafet giy, antrenmandan sonra ılık ve kısa bir duş al, ardından nemlendirici sür. Havuz kullanıyorsan çıkışta klorlu suyu durula.
04Egzama stresle neden kötüleşiyor?+
Stres hormonları cilt bariyerinin onarımını yavaşlatır ve bağışıklık sisteminin iltihap yanıtını artırabilir. Ayrıca stresliyken kaşıma eğilimi artar, uyku bölünür ve bu da cildi daha hassas hâle getirir. Düzenli uyku, egzersiz ve gerektiğinde destek almak ataklarla baş etmede gerçek bir fark yaratır.
05Egzama bulaşıcı mı?+
Hayır. Atopik dermatit bir enfeksiyon değildir; dokunmakla, havlu ya da yatak paylaşmakla geçmez. Ancak kaşınan, açılan plaklara bakteri bulaşabilir; sulanan ya da sarı kabuk bağlayan bölgeler için hekime başvurmak gerekir.
06Egzama için hangi kremi seçmeliyim?+
Kokusuz, boyasız, seramid ve gliserin gibi bariyer bileşenleri içeren yoğun bir krem iyi bir başlangıçtır; prebiyotik içerikli formüller mikrobiyom dengesini desteklemeye yardımcı olabilir. Losyon yerine krem ya da merhem kıvamı genellikle daha etkilidir. Atak dönemlerinde nemlendirici tek başına yetmeyebilir; hekimin önereceği iltihap giderici tedaviyle birlikte kullanılmalıdır.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 01Atopic Dermatitis in America Study: A Cross-Sectional Study Examining the Prevalence and Disease Burden of Atopic Dermatitis in the US Adult Population.
Chiesa Fuxench ZC, Block JK, Boguniewicz M, Boyle J, Fonacier L, et al. · J Invest Dermatol · 2019 · doi:10.1016/j.jid.2018.08.028
ABD yetişkinlerinde atopik dermatit sıklığı %7,3 bulundu; hastaların %60,1'i hafif, %28,9'u orta, %11'i ağır tablodaydı.
- 02Atopic dermatitis.
Langan SM, Irvine AD, Weidinger S · Lancet · 2020 · doi:10.1016/S0140-6736(20)31286-1
Atopik dermatitin bariyer bozukluğu, bağışıklık yanıtı ve mikrobiyomla ilişkisini, güncel tedavi seçenekleriyle birlikte özetleyen kapsamlı derleme.
- 03Atopic dermatitis.
Weidinger S, Novak N · Lancet · 2016 · doi:10.1016/S0140-6736(15)00149-X
Atopik dermatitin kaşıntılı, tekrarlayan seyrini ve tedavide nemlendirme ile iltihap kontrolünün temel rolünü ele alan derleme.
- 04Common loss-of-function variants of the epidermal barrier protein filaggrin are a major predisposing factor for atopic dermatitis.
Palmer CN, Irvine AD, Terron-Kwiatkowski A, Zhao Y, Liao H, et al. · Nat Genet · 2006 · doi:10.1038/ng1767
Bariyer proteini filagrinin işlev kaybı yaratan yaygın gen değişikliklerinin atopik dermatit için başlıca yatkınlık faktörlerinden biri olduğu gösterildi.
- 05Temporal shifts in the skin microbiome associated with disease flares and treatment in children with atopic dermatitis.
Kong HH, Oh J, Deming C, Conlan S, Grice EA, et al. · Genome Res · 2012 · doi:10.1101/gr.131029.111
Atopik dermatit ataklarında cilt bakteri çeşitliliğinin azaldığı, iltihapla ilişkili bakterinin oranının arttığı ve tedaviyle çeşitliliğin yeniden yükseldiği gösterildi.
- 06Antimicrobials from human skin commensal bacteria protect against Staphylococcus aureus and are deficient in atopic dermatitis.
Nakatsuji T, Chen TH, Narala S, Chun KA, Two AM, et al. · Sci Transl Med · 2017 · doi:10.1126/scitranslmed.aah4680
Sağlıklı ciltte yaygın olan, antimikrobiyal madde üreten yararlı bakteri suşlarının atopik dermatitli kişilerde nadir olduğu ve bunun zararlı bakteri yerleşimiyle ilişkili olduğu gösterildi.
- 07Clinical efficacy of emollients in atopic dermatitis patients - relationship with the skin microbiota modification.
Seité S, Zelenkova H, Martin R · Clin Cosmet Investig Dermatol · 2017 · doi:10.2147/CCID.S121910
60 hastalık çift kör çalışmada, zararsız bakteri biyokütlesi içeren nemlendiriciyle atakların sayısı ve şiddeti azaldı, cilt mikrobiyomu daha dengeli kaldı.
- 08The global burden of atopic dermatitis: lessons from the Global Burden of Disease Study 1990-2017.
Laughter MR, Maymone MBC, Mashayekhi S, Arents BWM, Karimkhani C, et al. · Br J Dermatol · 2021 · doi:10.1111/bjd.19580
Küresel Hastalık Yükü verilerine göre atopik dermatitin, cilt hastalıkları arasında yaşam kalitesine en çok yük getirenlerden biri olduğu gösterildi.
- 09The human skin microbiome.
Byrd AL, Belkaid Y, Segre JA · Nat Rev Microbiol · 2018 · doi:10.1038/nrmicro.2017.157
Cilt mikrobiyomunun bariyer ve bağışıklık sistemiyle etkileşimini ve atopik dermatit gibi hastalıklardaki rolünü özetleyen temel derleme.
- 10The role of topical probiotics in skin conditions: A systematic review of animal and human studies and implications for future therapies.
Knackstedt R, Knackstedt T, Gatherwright J · Exp Dermatol · 2020 · doi:10.1111/exd.14032
Cilde uygulanan probiyotiklerin atopik dermatit, akne gibi durumlarda mikrobiyom dengesini desteklemede umut verdiğini, ancak daha fazla araştırma gerektiğini gösteren sistematik derleme.
