Tanım
Sırt ve göğüs aknesi nedir?
Sırt ve göğüs aknesi, yüzdeki sivilceyle aynı mekanizmayla oluşur: kıl kökündeki yağ bezleri fazla sebum üretir, ölü hücreler kıl kökünün ağzını tıkar, bu kapalı ortamda akneyle ilişkili bakteri çoğalır ve iltihap başlar. Sırt ve göğüs, vücudun yağ bezi bakımından en zengin bölgelerindendir; bu nedenle hormonların, terin ve sürtünmenin etkisine özellikle açıktır. Siyah nokta, beyaz nokta, kırmızı iltihaplı kabarcıklar ve derinde ağrılı şişlikler bir arada görülebilir.
Erkeklerde gövde aknesi daha sık ve daha belirgin seyredebilir. Testosteron yağ bezlerini uyarır; spor salonu, sıcak iş ortamı ve uzun süre giyilen sentetik tişörtler terle birlikte sürtünme ve tıkanma yaratır. Sırt çantası, emniyet kemeri, iş yeleği ya da forma gibi cilde sürekli baskı yapan şeyler de 'mekanik akne' denilen tabloyu tetikleyebilir. Ayrıca sırt kolay görülmediği ve kolay ulaşılmadığı için akne çoğu zaman ilerleyene kadar fark edilmez, iz bırakma riski de artar.
Sırtta çıkan her kabarcık klasik akne değildir. Kaşıntılı, birbirine benzeyen küçük kabarcıklar; sıcakta ve terlemeyle artan, sivilce kremlerine yanıt vermeyen tablo maya kaynaklı bir kıl kökü iltihabı olabilir. Kol ve bacaktaki pütürlerden farklı olarak bu kabarcıklar genellikle göğüs ve sırtın üst kısmında yoğunlaşır. Ayırımı dermatoloğun yapması önemlidir, çünkü yaklaşım farklıdır.
Aynaya bak
Nasıl anlarsın?
- ✓Sırtın üst kısmında, omuzlarda ve göğüs ortasında siyah ve beyaz noktalar
- ✓Kırmızı, dokununca hassas iltihaplı kabarcıklar ve irinli sivilceler
- ✓Derinde, sert ve ağrılı şişlikler (nodül)
- ✓Sırt çantası askısı, kemer ya da forma sınırında yoğunlaşan sivilceler
- ✓Geçen sivilcelerin yerinde kahverengi-mor lekeler
- ✓Çukur ya da kabarık izler, özellikle omuz ve göğüste
- ✓Kaşıntılı, aynı boyda küçük kabarcıklar (maya kaynaklı tablo düşündürür)
- ✓Sıcak havada, yoğun terleme ve spor dönemlerinde belirgin artış
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Hormonlar ve testosteron
Erkek hormonları yağ bezlerini büyütür ve sebum üretimini artırır. Bu yüzden gövde aknesi ergenlikte başlayıp 20'li yaşlara kadar sürebilir; bazı erkeklerde 30'lu yaşlarda da devam eder.
02
Ter ve geciken duş
Ter tek başına sivilce yapmaz; ancak terin sebum ve ölü hücrelerle karışıp saatlerce cilt üzerinde kalması tıkanmayı kolaylaştırır. Spordan sonra terli tişörtle eve dönmek klasik bir tetikleyicidir.
03
Sürtünme ve baskı (mekanik akne)
Sırt çantası, iş yeleği, koruyucu ekipman, emniyet kemeri ve dar tişörtler cilde sürekli baskı ve sürtünme uygular. Bu bölgelerde kıl kökleri daha kolay tıkanır ve iltihaplanır.
04
Protein takviyeleri ve beslenme
Hızlı kas yapmak için whey protein kullanan genç erkeklerde yalnızca gövdede ortaya çıkan akne vakaları bildirildi. Büyük bir meta-analizde süt ve süt ürünleri tüketiminin akne ile ilişkili olduğu görüldü. Bu, herkesin protein tozunu bırakması gerektiği anlamına gelmez; ancak takviyeye başladıktan sonra sivilcelerin arttığını fark ettiysen bunu dermatoloğunla konuşmaya değer.
05
Anabolik steroidler
Spor salonu çevrelerinde kullanılan anabolik-androjenik steroidler, kullanıcıların yaklaşık yarısında akneye yol açar ve ağır, iz bırakan akne tiplerini tetikleyebilir. Ani başlayan yaygın sırt aknesi bu açıdan önemli bir uyarı işaretidir.
06
Yanlış ürün seçimi
Ağır vücut yağları, yağlı saç ürünlerinin duşta sırta akması ve ağır güneş kremleri gözenekleri tıkayabilir. Şampuan ve saç kremini duşun başında kullanıp sırtı en son yıkamak basit ama etkili bir önlemdir.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Topikal tedaviler ve yıkama ürünleri
Kılavuzlarda benzoil peroksit, topikal retinoidler ve azelaik asit gibi etken madde grupları akne tedavisinin temelinde yer alır. Geniş sırt yüzeyi için dermatoloğun bu etken maddeleri içeren yıkama ürünleri ya da köpükler önerebilir. Benzoil peroksitin renkli havlu ve tişörtleri ağartabileceğini unutma.
02
Ağızdan antibiyotikler
Orta-ağır iltihaplı gövde aknesinde hekim, belirli bir süre için ağızdan antibiyotik reçete edebilir. Kılavuzlar direnç gelişimini sınırlamak için bu ilaçların kısa süreli ve mutlaka topikal tedaviyle birlikte kullanılmasını önerir.
03
Sistemik retinoid tedavisi
Derin, iz bırakan ya da diğer tedavilere yanıt vermeyen gövde aknesinde dermatoloğun ağızdan retinoid tedavisini değerlendirebilir. Bu tedavi düzenli kan tahlili ve yakın hekim takibi gerektirir.
04
Maya kaynaklı tablonun ayrı değerlendirilmesi
Kaşıntılı, eşit boyda kabarcıklar maya kaynaklı kıl kökü iltihabını düşündürüyorsa hekim antifungal şampuan veya kremler ya da gerektiğinde ağızdan antifungal ilaçlar önerebilir. Bu tabloda klasik akne tedavileri yeterli olmayabilir.
05
İz ve leke tedavileri
Akne kontrol altına alındıktan sonra kalan lekeler ve izler için kimyasal peeling, lazer ve mikroiğneleme gibi klinik işlemler değerlendirilebilir. Aktif akne varken bu işlemler genellikle ertelenir.
Biliyor muydun? · Sırt ve göğüs aknesi
%61 · 965 akne hastasının incelendiği bir çalışmada hastaların %61'inde sırtta, %45'inde göğüste akne saptandı.
Adım adım
Sırt ve göğüs aknesi için bakım rutini
4 adım
- 01
Kısa, ılık duş
Sabah duşunda sırt ve göğsü nazik, düşük pH'lı bir temizleyiciyle yıka. Hekimin önerdiği etken maddeli yıkama ürünü varsa cilde 1-2 dakika bekletip durula.
- 02
Önce saç, en son sırt
Şampuan ve saç kremini duşun başında kullan, durula; sırtı ve göğsü en son yıka ki kalıntı cilde kalmasın.
- 03
Hafif losyon
Gözenek tıkamayan, yağsız ve prebiyotik içerikli hafif bir losyonu yalnızca kuruyan bölgelere sür.
- 04
Pamuklu ya da nefes alan tişört
Gün boyu cilde yapışan dar sentetik tişörtler yerine bol kesim, pamuklu ya da teri hızla dışarı atan teknik kumaşlar seç.
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Sırtı kese ya da sert fırçayla ovarak 'temizlemeye' çalışmak
- ✕Alkollü kolonya veya losyonla sivilceleri kurutmak
- ✕Terli spor kıyafetiyle saatlerce oturmak
- ✕Sivilceleri sıkmak ya da başkasına sıktırmak
- ✕Ağır vücut yağları ve gözenek tıkayıcı losyonlar
- ✕Hekim kontrolü olmadan hormon ya da steroid içeren takviyeler
- ✕Antibiyotikli kremleri aylarca tek başına kullanmak
Dermatoloğa başvur
- →Derin, ağrılı ve şiş sivilceler varsa
- →Sivilcelerin yerinde çukur ya da kabarık izler kalıyorsa
- →Akne ani başladıysa ve ağırlaştıysa, özellikle takviye veya hormon kullanımıyla ilişkiliyse
- →Kaşıntılı küçük kabarcıklar sivilce ürünlerine yanıt vermiyorsa
- →Üç ay düzenli bakıma rağmen belirgin düzelme yoksa
- →Akne ateş, eklem ağrısı ya da halsizlikle birlikteyse
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
✕Yaygın inanış
Sırt sivilcesi kirden olur, daha çok ovarsam geçer.
✓Gerçek
Akne kirden değil yağ bezi, tıkanma ve iltihap döngüsünden kaynaklanır. Sert ovma cildi tahriş eder, iltihabı ve iz riskini artırır. Nazik yıkama ve doğru etken maddeler çok daha etkilidir.
✕Yaygın inanış
Güneş sırt sivilcesini kurutur, yazın bol güneşlenmek iyidir.
✓Gerçek
Güneş kısa süreli bir 'kuruma' hissi verebilir ama terlemeyi artırır, lekelerin koyulaşmasına yol açar ve bazı akne tedavileriyle birlikte cildi daha hassas hâle getirir. Güneş, sırt aknesi için bir tedavi değildir.
✕Yaygın inanış
Her sırt kabarcığı sivilcedir.
✓Gerçek
Kaşıntılı, aynı boyda küçük kabarcıklar maya kaynaklı kıl kökü iltihabı olabilir ve klasik akne ürünlerine yanıt vermez. Tablo farklı göründüğünde ayırımı dermatoloğun yapması gerekir.
Sık arananlar
Sırt ve göğüs aknesi hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
01Protein tozu sırt sivilcesi yapar mı?+
Her erkekte değil, ama bazılarında tetikleyici olabilir. Whey protein kullanmaya başladıktan sonra yalnızca gövdede akne gelişen genç erkek vakaları bildirildi; süt ürünleriyle akne arasında da ilişki gösterildi. Takviye sonrası sivilcelerin arttığını fark ediyorsan birkaç haftalık ara vermeyi ya da farklı bir protein kaynağını dermatoloğunla veya diyetisyeninle konuşabilirsin.
02Spordan sonra duş alamazsam ne yapmalıyım?+
Terli tişörtü en kısa sürede çıkar, temiz ve kuru bir tişört giy. Mümkünse ıslak bir havluyla sırtı ve göğsü sil. Asıl önemli olan teri ve sebumu saatlerce cilt üzerinde, sürtünen bir kumaşın altında bırakmamaktır.
03Sırt sivilcesi izleri geçer mi?+
Kahverengi-mor lekeler çoğu zaman aylar içinde kendiliğinden açılır; güneşten korumak bu süreci hızlandırır. Çukur ya da kabarık izler ise kendiliğinden kaybolmaz; akne kontrol altına alındıktan sonra dermatoloğun lazer, peeling veya mikroiğneleme gibi işlemleri değerlendirebilir. En iyi yaklaşım, aktif akneyi erken tedavi edip sıkmamaktır.
04Sırtımdaki kaşıntılı sivilceler neden geçmiyor?+
Kaşıntılı, birbirine benzeyen küçük kabarcıklar ve sıcakla artan tablo, maya kaynaklı bir kıl kökü iltihabını düşündürebilir. Bu durumda klasik sivilce ürünleri işe yaramayabilir; hekim antifungal içerikli yaklaşımlar önerebilir. Doğru tanı için dermatoloğa görünmek gerekir.
05Sırt sivilcesi için duş jeli seçerken neye bakmalıyım?+
Sabunsuz, düşük pH'lı, yoğun parfüm içermeyen ve gözenek tıkamayan formüller iyi bir temeldir. Salisilik asit içeren temizleyiciler gözenekleri arındırmaya yardımcı olabilir. Hekimin benzoil peroksitli bir yıkama ürünü önerdiyse onu da rutine ekle; ancak cildi kurutabileceği için ardından hafif bir nemlendirici kullan.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 01Prevalence and severity of facial and truncal acne in a referral cohort.
Tan JK, Tang J, Fung K, Gupta AK, Thomas DR, et al. · J Drugs Dermatol · 2008
965 akne hastasında yüz, göğüs ve sırtta akne sıklığı sırasıyla %92, %45 ve %61 bulundu; gövde aknesi hastaların yarısından fazlasında vardı.
- 02Truncal Acne: A Neglected Entity.
Del Rosso JQ, Stein-Gold L, Lynde C, Tanghetti E, Alexis AF · J Drugs Dermatol · 2019
Gövde aknesinin sıklıkla gözden kaçtığını ve yetersiz tedavi edildiğini, iz ve lekelenmenin sık görüldüğünü vurgulayan derleme.
- 03Guidelines of care for the management of acne vulgaris.
Reynolds RV, Yeung H, Cheng CE, Cook-Bolden F, Desai SR, et al. · J Am Acad Dermatol · 2024 · doi:10.1016/j.jaad.2023.12.017
Amerikan Dermatoloji Akademisi'nin güncel kılavuzu; benzoil peroksit, topikal retinoidler, sistemik antibiyotikler ve sistemik retinoid için kanıta dayalı öneriler sundu.
- 04Cutibacterium acnes (Propionibacterium acnes) and acne vulgaris: a brief look at the latest updates.
Dréno B, Pécastaings S, Corvec S, Veraldi S, Khammari A, et al. · J Eur Acad Dermatol Venereol · 2018 · doi:10.1111/jdv.15043
Aknede sorunun bakterinin varlığından çok belirli alt tiplerin baskınlaşması ve cilt mikrobiyomu dengesinin bozulması olduğunu özetleyen derleme.
- 05Abuse of anabolic-androgenic steroids and bodybuilding acne: an underestimated health problem.
Melnik B, Jansen T, Grabbe S · J Dtsch Dermatol Ges · 2007 · doi:10.1111/j.1610-0387.2007.06176.x
Anabolik-androjenik steroid kullananların yaklaşık %50'sinde akne geliştiği ve özellikle 18-26 yaş erkeklerde bunun önemli bir uyarı işareti olduğu bildirildi.
- 06Acne located on the trunk, whey protein supplementation: Is there any association?
Cengiz FP, Cevirgen Cemil B, Emiroglu N, Gulsel Bahali A, Onsun N · Health Promot Perspect · 2017 · doi:10.15171/hpp.2017.19
Hızlı kas yapmak için whey protein kullanan 6 sağlıklı genç erkekte yalnızca gövdede yerleşen akne geliştiği bildirildi.
- 07Dairy Intake and Acne Vulgaris: A Systematic Review and Meta-Analysis of 78,529 Children, Adolescents, and Young Adults.
Juhl CR, Bergholdt HKM, Miller IM, Jemec GBE, Kanters JK, et al. · Nutrients · 2018 · doi:10.3390/nu10081049
78.529 kişiyi kapsayan meta-analizde süt ve süt ürünleri tüketimi ile akne arasında anlamlı bir ilişki bulundu.
- 08Malassezia (pityrosporum) folliculitis.
Rubenstein RM, Malerich SA · J Clin Aesthet Dermatol · 2014
Gövdede kaşıntılı, eşit boyda kabarcıklarla seyreden maya kaynaklı kıl kökü iltihabının sıklıkla akneyle karıştırıldığını ve antifungal yaklaşım gerektirdiğini anlatan derleme.
- 09Microbial odor profile of polyester and cotton clothes after a fitness session.
Callewaert C, De Maeseneire E, Kerckhof FM, Verliefde A, Van de Wiele T, Boon N · Appl Environ Microbiol · 2014 · doi:10.1128/AEM.01422-14
Spor sonrası toplanan tişörtlerde polyester kumaşın pamuğa göre farklı bakterileri çoğalttığı ve daha yoğun, daha hoş olmayan koku ürettiği gösterildi.
- 10The role of topical probiotics in skin conditions: A systematic review of animal and human studies and implications for future therapies.
Knackstedt R, Knackstedt T, Gatherwright J · Exp Dermatol · 2020 · doi:10.1111/exd.14032
Cilde uygulanan probiyotiklerin akne dahil bazı cilt durumlarında mikrobiyom dengesini desteklemede umut verdiğini bildiren sistematik derleme.
